Grzyb palce diabła – jak wygląda i gdzie można go spotkać

Co to jest grzyb palce diabła?

Grzyb palce diabła, znany także jako Clathrus archeri, to jeden z najbardziej niezwykłych i intrygujących organizmów, jakie możemy spotkać w świecie natury. Swoją nazwę zawdzięcza specyficznej formie owocnika – w pełni rozwinięty przypomina bowiem czerwone, rozgałęzione macki, które wyłaniają się z ziemi niczym palce z piekielnych otchłani. Pochodzi z Australii i Nowej Zelandii, jednak od początku XX wieku rozprzestrzenił się również w Europie, a nawet został zaobserwowany w Polsce.

Owocnik grzyba osiąga zwykle od 10 do 15 cm wysokości i składa się z 4 do 7 ramion, które początkowo są zamknięte w kulistym, białawym „jaju”, z którego po kilku dniach dosłownie wybuchają, rozkładając się na boki. Wnętrze ramion pokryte jest ciemną, śluzowatą substancją zawierającą zarodniki i wydzielającą intensywnie nieprzyjemny zapach gnijącego mięsa. Ta charakterystyczna woń przyciąga muchy, które rozprzestrzeniają zarodniki, pomagając grzybowi się rozmnażać.

Jak wygląda grzyb palce diabła? Cechy identyfikacyjne

Grzyb Clathrus archeri jest łatwy do rozpoznania, jeśli tylko ma się szczęście (i odwagę) go zobaczyć. Jego wygląd jest tak nietypowy, że trudno pomylić go z jakimkolwiek innym grzybem:

• Jajo grzyba: Początkowo owocnik przypomina białe lub kremowe jajko o średnicy 4–6 cm, częściowo zakopane w glebie.
• Rozwijające się ramiona: Po pęknięciu osłony jaja pojawia się 4–7 ramion koloru jaskrawej czerwieni, często z czarnym, śluzowatym wnętrzem.
• Zapach: Intensywny, bardzo nieprzyjemny – przypomina rozkładające się mięso.
• Miąższ: Miękki, galaretowaty, szybko się psujący.

Warto wiedzieć, że pomimo swojego wyglądu grzyb ten nie jest trujący, ale ze względu na zapach i konsystencję uznawany jest za niejadalny. Nie ma doniesień o zatruciach po jego spożyciu, lecz z powodów estetycznych raczej nikt nie wpada na pomysł, by go jeść.

Gdzie występuje grzyb palce diabła?

Chociaż Clathrus archeri pochodzi z południowej półkuli, dzięki globalizacji i zmianom klimatycznym rozprzestrzenił się na inne kontynenty. W Europie pojawił się po raz pierwszy w latach 20. XX wieku – najpierw we Francji, a następnie w Niemczech oraz Czechach. W Polsce został zidentyfikowany po raz pierwszy dopiero w 1975 roku. Obecnie występuje już w kilku województwach, m.in. w dolnośląskim, opolskim i małopolskim.

Preferuje środowiska wilgotne i zacienione. Możemy go spotkać w lasach liściastych i mieszanych, szczególnie w pobliżu martwych drzew, na wilgotnej ściółce, a także na torfowiskach czy w ogrodach botanicznych, gdzie przypadkowo często zostaje zawleczony z innym materiałem organicznym.

Kiedy można znaleźć grzyba palce diabła?

Owocniki grzyba pojawiają się od późnego lata do późnej jesieni – zwykle od sierpnia do października. W tym okresie warunki klimatyczne sprzyjają jego rozwojowi – umiarkowane temperatury (10–20°C) i wysoka wilgotność powietrza są idealnym środowiskiem do rozmnażania się i wzrostu.

Warto jednak pamiętać, że z racji swojej rzadkości i nietypowego wyglądu, wielu ludzi mija go przypadkiem, nie zdając sobie sprawy z jego unikalności.

Czy grzyb palce diabła jest niebezpieczny?

Z biologicznego punktu widzenia Clathrus archeri nie stanowi zagrożenia dla człowieka ani zwierząt. Choć jego wygląd może wzbudzać grozę, a zapach odrazę, jest to organizm całkowicie nieszkodliwy. Oczywiście, nie powinien być spożywany, głównie dlatego, że nie nadaje się do jedzenia i może wywołać dolegliwości żołądkowe ze względu na swoją strukturę i mikroflorę.

Ciekawostką jest to, że niemal każdy kraj, w którym pojawia się ten grzyb, momentalnie wpisuje go na listy gatunków szczególnie chronionych lub przynajmniej interesujących z punktu widzenia naukowego. W Polsce również objęty jest częściową ochroną gatunkową.

Dlaczego grzyb palce diabła budzi takie emocje?

Jest coś pierwotnie niepokojącego w widoku „palców diabła” wyłaniających się z ziemi. Nietrudno zrozumieć, dlaczego już w momencie odkrycia nadano mu tak dramatyczną nazwę. Dla wielu osób, które pierwszy raz napotykają ten niezwykły okaz, jest to przeżycie niemal mistyczne – niczym spotkanie z czymś nadprzyrodzonym.

Grzyb ten doczekał się wielu ludowych nazw, m.in. „grzyb ośmiornica”, „diabelskie palce” czy „pazury piekielne”. W kulturze popularnej zdarza się, że używany jest jako rekwizyt w filmach grozy lub horrorach, chociaż nadal pozostaje mało znany szerokiemu gronu odbiorców.

Grzyb palce diabła a fotografia przyrodnicza

Ze względu na swój niecodzienny wygląd, Clathrus archeri jest bardzo chętnie fotografowany przez pasjonatów przyrody i grzybiarzy. Zdjęcia tego grzyba często pojawiają się w mediach społecznościowych, a niektóre egzemplarze, szczególnie te w pełni rozwinięte, mogą przypominać dzieła sztuki, stworzone ręką surrealistycznego artysty.

Jeśli planujesz fotografować „grzyba diabła”, warto wyposażyć się w aparat z makroobiektywem – dzięki temu uwiecznisz detaliczne faktury i struktury wewnątrz ramion. Pamiętaj również o rękawiczkach – nie tylko ze względu na zapach, ale także żeby nie uszkodzić delikatnego owocnika.

Czy można uprawiać grzyba palce diabła w ogrodzie?

Chociaż brzmi to jak ekstrawagancki pomysł, istnieją osoby, które próbują „zaszczepić” grzyba w swoim ekosystemie – szczególnie w ogrodach, gdzie panują odpowiednio wilgotne warunki. Jednak proces ten jest trudny i niepewny. Grzyby te potrzebują konkretnej flory bakteryjnej i odpowiednich warunków glebowych.

W teorii można próbować hodowli z wykorzystaniem fragmentów jaja grzyba lub rozwiniętego owocnika, jednak sukces takich działań jest ograniczony. Co więcej, w Polsce grzyb ten cieszy się ochroną gatunkową, a więc jego zbieranie lub przemieszczanie w obrębie środowiska naturalnego może być prawnie zabronione.