Co to jest uszak bzowy i jak go rozpoznać?
Uszak bzowy (Auricularia auricula-judae) to charakterystyczny grzyb jadalny, który od wieków znajduje swoje miejsce w kuchni i medycynie ludowej, nie tylko w Polsce, ale i w wielu regionach Azji. Znany jest także pod nazwami takimi jak „ucho Judasza” czy „ucho drzewne”. Nazwa pochodzi od specyficznego kształtu owocnika przypominającego ludzkie ucho oraz od legendarnego związku z historią Judasza Iskarioty, który według jednej z legend miał powiesić się na czarnym bzie – typowym drzewie żywicielu tego grzyba.
Uszak bzowy rośnie najczęściej na martwych lub obumierających pniach oraz gałęziach czarnego bzu, rzadziej można go znaleźć na innych liściastych drzewach, takich jak buk, dąb czy wiąz. Grzyb ten posiada charakterystyczny elastyczny, galaretowaty owocnik o średnicy od 3 do 10 cm. Ma kolor od ciemnobrązowego po purpurowy, a jego konsystencja staje się bardziej gumowata po wysuszeniu i ponownym nawodnieniu.
Gdzie i kiedy zbierać uszaka bzowego?
Sezon na uszaka bzowego trwa praktycznie cały rok – to jedna z nielicznych grzybów, które można spotkać nawet w zimie. Oczywiście najbardziej obfite zbiory przypadają na okres wiosenny i jesienny, kiedy warunki wilgotnościowe i temperatury są najbardziej sprzyjające dla rozwoju grzybów. Cechą charakterystyczną jest fakt, że po większych deszczach uszak bardzo szybko się pojawia i potrafi w ciągu doby znacznie zwiększyć swoją masę.
Najlepszym miejscem do poszukiwań są zarośla czarnego bzu rosnące na obrzeżach lasów, skrajach łąk, w parkach, a nawet w miejskich zadrzewieniach. Warto jednak pamiętać, żeby nie zbierać grzybów rosnących w miejscach zanieczyszczonych – przy drogach czy w pobliżu zakładów przemysłowych – ponieważ mogą chłonąć metale ciężkie i inne toksyny.
Właściwości zdrowotne uszaka bzowego
Uszak bzowy zawiera wiele cennych substancji bioaktywnych, które wykazują pozytywny wpływ na zdrowie człowieka. Przede wszystkim jest źródłem polisacharydów, β-glukanów, pektyn i tanin. To właśnie dzięki nim uszak wykazuje działanie:
- immunomodulujące – wspiera funkcjonowanie układu odpornościowego, pobudzając produkcję limfocytów i makrofagów;
- przeciwzapalne – łagodzi stany zapalne i wspomaga leczenie schorzeń autoimmunologicznych;
- antyoksydacyjne – zwalcza wolne rodniki, opóźnia procesy starzenia komórek i zmniejsza ryzyko chorób cywilizacyjnych;
- antyagregacyjne – poprawia krążenie i obniża ryzyko zakrzepów, przez co może być pomocny w profilaktyce miażdżycy i chorób serca.
Nie bez znaczenia jest też niska kaloryczność i wysoka zawartość błonnika, co sprawia, że uszak bzowy może być wartościowym składnikiem diet odchudzających i wspomagających oczyszczanie organizmu.
Jak stosować uszaka bzowego w kuchni?
Choć w Polsce grzyb ten nie jest jeszcze bardzo popularny w kuchni, w krajach azjatyckich, zwłaszcza w Chinach i Japonii, stanowi ważny składnik wielu potraw. Najczęściej stosowany jest w formie suszonej – po zalaniu gorącą wodą przez 20–30 minut mięknie i odzyskuje swoją sprężystą konsystencję, co czyni go idealnym dodatkiem do zup, dań stir-fry, sałatek, czy farszy.
Uszak bzowy ma delikatny, niemal neutralny smak, dzięki czemu łatwo chłonie aromaty przypraw i innych składników. Jego największym atutem kulinarnym jest interesująca, chrupiąca struktura, która świetnie kontrastuje z miękkimi składnikami potraw.
Przepis na prostą zupę z uszakiem bzowym:
- 50 g suszonego uszaka bzowego
- 1 litr bulionu warzywnego
- 2 ząbki czosnku
- 1 kawałek imbiru (ok. 2 cm)
- 1 marchewka pokrojona w słupki
- 2 łyżki sosu sojowego
- drobno pokrojona dymka i kolendra do posypania
Grzyby namoczyć w ciepłej wodzie przez 30 minut, odstawić. W garnku podsmażyć imbir i czosnek, dodać marchewkę, uszaka i bulion. Gotować 10 minut, doprawić sosem sojowym i posypać ziołami tuż przed podaniem.
Jak suszyć i przechowywać uszaka bzowego?
Uszak bzowy jest grzybem, który bardzo dobrze nadaje się do suszenia – traci wtedy większość wody, ale zachowuje swoje właściwości zdrowotne i użytkowe. Istnieją różne metody jego suszenia, jednak najbardziej zalecaną jest powolne suszenie w temperaturze 40–50°C, np. w suszarce do grzybów albo piekarniku z termoobiegiem przy lekko uchylonych drzwiczkach.
Przed suszeniem warto grzyby dokładnie oczyścić i przemyć, ale nie moczyć. Po wysuszeniu powinny być twarde i łamliwe. Przechowuj je w szczelnych, suchych pojemnikach w miejscu nienarażonym na światło i wilgoć – najlepiej w szklanych słoikach lub papierowych torebkach.
Potencjalne przeciwwskazania i środki ostrożności
Choć uszak bzowy jest uznawany za grzyb jadalny i ma wiele właściwości prozdrowotnych, to jak każdy produkt naturalny, może nie być wskazany dla wszystkich. Osoby z problemami z krzepnięciem krwi lub przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny skonsultować się z lekarzem przed regularnym włączeniem uszaka do diety – ze względu na jego właściwości antyagregacyjne.
Nie zaleca się również spożywania grzybów dziko rosnących przez kobiety w ciąży i małe dzieci bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Ważne jest także, aby mieć pewność co do identyfikacji grzyba podczas zbiorów – choć trudno pomylić uszaka z innym gatunkiem, każde grzybobranie powinno odbywać się z ostrożnością i najlepiej we współpracy z doświadczonym grzybiarzem.
Cześć, nazywam się Marcel i od lat pasjonuję się tematyką wnętrz, ogrodów i szeroko pojętego designu. Na moim blogu znajdziecie wiele ciekawych inspiracji oraz pomysłów.
